Dicajo

Me pensas ke me nultempe vidos poemo tam bela kam arboro.

- Alfred Joyce Kilmer

Usana Yunulo Facis Nova Rekordo

25 decembro 2011

Usano divenis la maxim yuna persono qua sucesoze atingis la somito di la singla maxim alta monti de la sep kontinenti.

Jordan Romero, evanta 15, atingis la somito ye 4.897 metri dil Monto Vinson Massif en la kontinento Antarktika, pasinta saturdie. Lo esis la finala somito dil entraprezo quan ilu komencis sis yari ante nun.

Ilua esquado, qua inkluzas lua patro e stifa-matro, esperis finar lua decenso a la kampeyo sundie.

La yunulo de Kalifornia klimis la Monto Kilimanjaro en Afrika kande il evis 10, ed ilu klimis la maxim alta monto di la mondo, la Monto Everest, kande il evis 13.

Yen la maxim alta monti en la sep kontinenti di la mondo:

Afrika - Monto Kilimanjaro (5.892m)

Antarktika - Monto Vinson Massif (4.892m)

Oceania - Piramido Carstensz (4.884m)

Azia - Monto Everest (8.848m)

Europa - Monto Elbrus (5.642m)

Nord-Amerika - Monto McKinley (6.194m)

Sud-Amerika - Akonkagua (6.962m)

Ka fizikala partikuli movas plu rapide kam lumo?

Ka la ciencisti di la Organizuro Europana pri Inquestado Nukleara, CERN, vere observis fizikala partikuli nomizita neutrino-i movar plu rapide kam lumo? Ka Prof-o Einstein eroris pri la rapideso di lumo esar universala limito? Esas tro frue por dicar, e Prof-o Dave Goldberg de la Universitato di Drexel donas la sequanta expliko.

Quo eventis? La OPERA laboratorio havas partikulo-kaptilo en Gran Sasso Italia, olqua distas preske 730 km de CERN. La CERN produktas la partikuli neutrino-i abundante, e la partikuli havas kelka signifikanta traiti: Li esas preske sen-masiva e tale, mem ye ordinara energio-niveli, on expektas ke li movas preske ye la rapideso di lumo. Li anke povas "ocilar" o chanjar lia identeso, tale ke la mu neutrino-i tranformas su aden tau neutrino-i qui la OPERA laboratorio povas kaptar. La partikuli ne esas tre aktiva, qua signifikas ke li povas pasar tra la solida tero sen-impeda.

On expektas ke lumo voyajos de CERN a Gran Sasso en cirkum 3 ms, ma segun la informilo dil OPERA kunlaborajo, li kaptas la partikuli cirkume 60 ns plu frue.

Altra-vorte, li alegas, ecepte ke esas ulo til nun ne observita, la partikuli voyajas plu rapide kam lumo.

Linux Evas Duadek!

Linus Torvalds, Finlandana studento di komputer-cienco, kreis la Linux kerno*, ed unesme anuncis to a la mondo ye 25 agosto, 1991, precize 20 yari ante nun. Lore Sioro Torvalds deskribis sua laboro esar hobio e konstatis ke lo ne esos "granda o profesionala" simile a la GNU projeto.

Ma la Linux kerno divenabis un de la maxim signifikanta programaro komputerala qua apartenas a Libera Kodo*. Dum la pasinta duadek yari, ol kreskis de humila hobio-projeto ad mondala fenomeno qua functionigas chipa lektili di elektronik-libri til la majoritato di la super-komputeri di la mondo.

La maxim anciena versiono di la Linux kerno publikigis sub la licenco qua facis la programaro libera por uzo e distributo por ne-komercal skopi. La programaro venis sub la GNU Generala Publikala Licenco en la yaro 1992 pos la publikigo dil versiono 0.12, e la Linux kerno distributesas sub la sama licenco til nun.

Linux arivis ye importanta tempo en la historio di komputeri, per ofrar la justa mixuro di utila traiti. Torvalds voluntis kunlaborar kun altri per adjuntar funcionaji quin la uzeri preferis. Pro to Linux atraktis multa interesanti dum lua frua yari.

Hodie

La Linux kerno kreskabas multe depos lua nasko en 1991. Segun statiskala rezulti publikigita pasinta yare, la Linux kerno havis 13 milioni de linei en lua programo (nun esas 14 milioni). Granda parti di la programaro nun esas kontributata da granda kompanii, komercala distributeri di Linux, fabrikeri di elektronik-aparati e mikra-procesori. La Linux Fonduro divinas tale ke plu kam 500 kompanii partoprenas en la developado di Linux. Tamen, preske 15 til 20 procento di kontributaji venas de ne-dependanta programisti, un grupo qua ensemble kontributas plu kam irga individuala kompanio.

Prof-o Eben Moglen de Universitato di Columbia, un de la autori di GPL donis sua vidpunti pri la rolo di Linux en socio dum la LinuxCon pasinta semane. Ilu dicis ke Linux e la Inter-reto kune transformabas homala civilizuro plu kam irg altra paro di teknologii.

La majoritato di la super-komputeri di la mondo, multa di la maxim populara ret-situi, e granda-nombra elektronik-aparati funcionas per Linux. Se vi uzas la serchilo Google, komunikas kun amiki che Facebook, uzas Wikipedia, lektas libro per Kindle, o telefonas uzante Android-telefonilo, vi dependas de Linux.

Voluntez gratular Linux pro atingar duadek yari.

GLOSARIO

kerno - esencala programo di irga Dominaco-Sistemo komputerala
Libera Kodo* - Angle "Open Source"

Donacajo dil Arboro

Da Alvin Tresselt

Ol stacis en la foresto. Dum plu kam cent yari la querko kreskabis ed extensis lua ombro.

Uceli nestifis en lua shirmajo. Skureli lojis su inter ramo-tufi e folii tenita alte inter la branchi. Ed en la autuno li rekoltis vintrala nutrajo de la richa pluvo di glani falanta del arboro.

Sub lua tordita radiki, mikra bestii esis sekura de otusi e foxi. Lente, plu lente, dum multa yari la sulo dil foresto augmentis dum ke la bruna, ledatra folii, igita falar da autunala venti, moldeskis sub la nivo.

Ma dum ke la arboro kreskis, vivo rodis lua kordio. Karpentera formiki facis tuneli tra la forteso di la querko. Termiti facis paseyi qui semblas astonegiva meandri.

Un ruptita brancho permisis polvoza spori di fungi enirar la kordio-ligno dil arboro. E putro difuzis interne di la sana kortico.

Yaro pos yaro la arboro febleskis dum ke lua enemiki laboris. Ye singla printempo min-multa folii des-faldis, e lua granda extensita branchi grizeskis pro morto. Pegi facis trui en lua branchi, serchante frianda vermi e ligno-anobii qui facis tuneli en la ligno. Ed en kelka loki li facis plu granda trui por tenar lia yuni.

Dum vintral sturmi, un-ope, la granda branchi ruptis e falegis a la tero til restis nur la fiera trunko, tenante lua ruptita brakii vers la cielo.

Esis autuno, e la dii esis longa ed ocioza. Flava-griza e nebuloza matini, dimezi plena di falsa varmeso somerala, e nokti pruinoza.

Un dio venis uragano-vento e pluvego, e dum la feroca vento kriegis tra la foresto la arboro-trunko fendis e falegis a la sulo. Ibe ol jacis frakasita kun nur dentetoza stumpo por markizar la loko ube ol stacis dum tante longa tempo.

Kruela dii vintrala sequis. Un familio di cervo-musi lojeskis aden truo qua olim tenis arkiginta brancho. Un kuniklo esis protektata kontre la mordanta vento en la putrita centro di la trunko. E la formiki e termiti, la dormanta vermi e silencoza fungi, vartis la fino dil vintro sub la kortico e profunde en la ligno.

Dum la printempo la yuna suno varmigis la tero, e glani sprosifis por remplasar la falita giganto. Nun nova vivo profitas per la mortinta arboro. Anciena pego-trui divenis komoda rezideyi por reda skureli. La vakua centro dil trunko shirmis familio di ratoni, dum ke sub la kortico difuzis ligno-manjanta fungo, fantomo-blanka e sulfo-flava. Ed interne dil profundajo, karpentera formiki e termiti duris lia fodado e manjado.

Sur la trunko ube la arboro jacis mi-enterigita en la humida e moldoza folio-lemo, muski facis verda tapiseto, plu mola kam la maxim mola lano. Frajila filiki lojis en lua ombro, para-pluv-atra fungi aparis ek la dekadanta moldo, e grupo di krem-blanka flori "Indiana pipi" ganis nutrajo de la richa vejetala sulo.

Yari pasis, e la harda ligno moleskis. Mili de vermi ed anobii reptis sur ol. Skolopendri kun lia haste-ad-kuranta gambi, e heliki e limaki nutris su per putranta ligno. E lombriki pasis tra la regalo, helpante transformar la arboro itere aden sulo. Pala tabulatra fungo adheris a la flanki quale grupi di giganta muslo-skalii, sempre manjante e kreskante dum ke la arboro dekadis.

Un mofeto marchis ocilante kun serio di lua yuni. Flarante la ligno, el arachis ye la moleso kun sua ungli por deskovrar la baraktanta vivo internal, e hungrante la familio festinis. Forest-uceli arachis la ligno por vermi e larvi, disruptante la arboro pecetope, dum ke la fuzanta vintrala nivo e printempala pluvo hastis la putrado di la ligno.

Tale, dum ke nova arbori kreskas de glani qui falabis multa yari antee, la granda querko retro-iris a la tero. Restis nur bruna fantomo di plu richa lemo ube la fiera arboro repozis.

Sep Konsili por la Tradukero da G. Aguiré Pilo

La texto aparis en revuo Idala en Paris.:"Sep konsili por la tradukero da G. Aguiré Pilo - n° 45 septembro 1945, al amiko parisana qua havas sua opiniono pri ta temo.


UN - Se tu tradukas nur por tua propra plezuro, tradukez to omna quo plezas a tu, sen suciar l'opiniono dil altri. Tu esas libera homo e nulu darfas demandar de tu justifiko pri la selekto di tua tradukaji.

DU - Se tu tradukas por parlernar Ido o demonstrar ke ta linguo povas tradukar omna bone, selektez prefere kurta texti ek la maxim multa diversa materii.

TRI - Se tu volas tradukar ulo utila por la stranjeri, ne selektez la biblo qua existas en omna lingui dil mondo. Prenez interesanta o valoroza texto, de irga materio, quan ne ja tradukesis ad altra lingui. Tale, tu servos maxim bone la kauzo di la L.I.

QUAR - Tu ne kredez ke la precipua skopo di la L.I. esas tradukar poemi o mem proza literaturo. Cienci, arti, diplomaco, politiko, religio, komerco, profesional e social o laboristal temi, sporto, turismo, e.c., ofras a tu la maxim tradukinda materii.

KIN - Irgo quon tu tradukas, tradukez lu bone. Proximigez tu maxim al frazo dil autoro. Ne serchez internaciona stilo, ma respektez skrupuloze la pensado dil'autoro, lua propra stilo kun omna nuanci ed imaji. Do ne timez tradukar vortope. To ne signifikas ke tu devas skribar en nekompreneble linguacho. Pardicez a tu ke en Ido omno es posible e pruvez lo.

SIS - Tu evitez monotoneso qua povas naskar de absoluta logiko. Se tu sentas ke la supreso di irga partikular expresuro, proverbo o pitoresk idiotismo domajus tua verko, ne supresez lu : tradukez lu vortope ed explikez lu per ped-noto en klara vorti. Tale, tu dankesos da tua lektonto pro ne privacir lu del koloro od atmosfero volita dal autoro.

SEP - Ne obliviez ke la Surveyanto di Pilo vicioze guatas tua erori e ke il esas granda bovino(1) ! Do, konsultez ofte tua vorto-libro e tua gramatiko, mem se por to tu mustas sukusar tua abomininda indolenteso. Komprenende, tu darfas repulsar mea konsili e sendar me al diablo che qua uldie me ritrovos tu.

Tua tre devota
G. Aguiré

(1) Bovino (en Franca "vache") = maligna kerlacho (slanga espresuro tre vulgara)."

Nasko-Dio di Louis Couturat

Ca dio (17ma Januaro) esas l'aniversario di la nasko-dio di Louis Couturat. Hodie Louis Couturat evus 142 yari.

Doktoro e profesoro dil Universitato, Louis Couturat esis filozofo, matematikisto e logikisto. Il skribis plura importanta libri ed artikli ek qui "L'Algèbre de la logique" (L'algebro di la logiko) qua esas ankore referinda. Lua verko pri la filozofio di Leibniz esas anke remarkinda. En 1905-1906, il esis selektata da Henri Bergson kom supleanto por docar en la prestijoza "Collège de France". Il esis amiko dil magna Britaniana filozofo Russel kun qua il havis longa letri-korespondado.

De la yaro 1900 il laboris multege por l'adopto di linguo auxiliara internaciona. Il skribis kun la matematikisto Leopold Leau "L'Histoire de la langue universelle" (La Historio di la linguo universala) e pose plura studii pri ca temo. Il helpis fondar la Delegitaro por l'adopto di linguo auxiliara internaciona di qua il esis sekretario kun Leopold Leau.

En 1907 il esis sekretario di la laboro-komitato di la Delegitaro qua asemblis su en la "Collège de France" en Paris dum la monato di Oktobro. To esis la komenco di la linguo Ido qua esis laborata dum la sequanta yari da la konstanta Komisitaro di qua Louis Couturat esis membro kun Jespersen, Leau, De Beaufront, Ostwald e Baudouin de Courtenay.

Louis Couturat fondis la revuo Progreso en qua esis diskutata l'elaborado di la linguo. Il publikigis olu per sua propra pekunio.

Inteligentega, energioza e pasionoza, Louis Couturat konstante laboris kun granda honesteso e rigoro intelektala. Sen ilu, la historio di la linguo internaciona ne esus la sama. Il esis un ek la maxim importanta fondinti di la linguo Ido.

Regretinde Louis Couturat mortis tro frue en la dio di la komenco di la hororinda unesma mondomilito. Ma lua verko ne mortis nek lua filozofiala e logikala verko nek lua linguala verko. La magna Franca matematikisto Rene Thom (medalio Fields 1958) dicis ke il lernis la logiko per la libro da Louis Couturat "L'Algèbre de la logique". Dum la 8 e 9 Junio 1977 eventis la konfero "Louis Couturat" en la "Ecole normale supérieure" di Paris (Skolo Normala Superiora) di qua Louis Couturat (ed anke Leopold Leau) esabis studento de 1887 a 1891. La diskursinti di ca konfero venis de universitati di plura landi ed urbi dil mondo: Bucuresti (Rumania), Bogota (Kolumbia), Hannover (Germania), Brindisi (Italia), Beograd (Yugoslavia), Geneve e Lausanne (Suisia), e plura universitati di Francia ek qui l'akademio dil cienci di Paris (la matematikisto Jean Dieudonné). Ca konfero laboris precipue pri la verko filozofiala, logikala e matematikala da Couturat ma lua verko linguala e la linguo Ido esis kelkafoye mencionata.

Certe lua linguala verko vivas ankore *quoniam ni uzas ankore til hodie l'admirinda linguo Ido. Me *wishas ed esperas ke okazione la centesma aniversario di lua morto (en 2014) eventos unesma granda konfero "Louis Couturat" pri lua linguala verko.

Kordiale
Gael Richard

*quoniam : F. Puisque, A. Since (ne "depos"). La vorto *quoniam diferas de "pro ke". "Pro ke" enduktas kauzo kontre ke "*quoniam" enduktas justifiko.

Exempli di Plura Auxiliara Lingui

Yen frazo tradukita aden 15 auxiliara lingui:

Esperanto:
Kiam vi naskighis, vi ploris kaj la mondo ghojis.
Vivu tiel ke, kiam vi mortos, la mondo ploru kaj vi ghoju.

Ido:
Kande vu naskis, vu ploris e la mondo joyis.
Vivez tale por ke kande vu mortos, la mondo ploros e vu joyos.

Interlingua:
Quando tu nasceva, tu plorava e le mundo gaudeva.
Vive de tal maniera que quando tu morira, le mundo plorara e tu gaudera.

Occidental/Interlingue:
Quande vu nascet, vu plorat e li mundie esset joyosi;
Viv talmen por que, quande vu va morir, li mundie va plorar e vu va esser
joyosi.

Novial:
Kand vu naskad, vu plorad e li monde joyad.
Viva talim por ke kand vu ve mori, li monde ve plora e vu ve joya.

Idiom Neutral:
Kuande vo naskav, vo lakrimav e mund gaudiav.
Viva tale ke, kuande vo moriero, mund lakrim e vo gaudi.

LFN:
Cuando tu ia nase, tu ia plora e la mundo ia joya.
Vive tal ke cuando tu mori la mundo ta plora e tu ta joya.

Romanica:
Quando tu nascevisti, tu ploravas et le mundo gaudevat.
Vive de tal maniera que quando tu morias, le mundo ploret et tu gaudeas.

Lingua Eurana:
Quanda ca tu nascureva, tu ploreva y la mundo gaudeva.
Vive da tal modo, quanda ca tu morera, la mundo plorera y tu gaudera.

Romanova:
Cuando tu nasio', tu plorava i la mundo se alegrava.
Vive de tal manera, ce cuando tu morie, la mundo plora i tu te alegra.

Omnial:
Kitem vos naskit le kosme alegrenit et vos plorit.
Vivek temodim para ke le kosme ploron et vos alegrenon kitem vos morton.

ARIEL:
Cuando tu naseva, tu ploreva e le munde gaudeva.
Vive de tal maniere ce cuando tu va morer, le munde va plorer e tu va gauder.

Sambahsa:
Quando gnahsat, yu plieng ed id mund eet masrour.
Gwivte katha kay, quando yu mehrsiete, id mund plancsiet ed yu sessiete masrour.

LdP:
Al ke yu janmi, yu plaki e munda joi.
Jivi ba tak ke al yur morta munda plaki e yu joi.

Populido:
Lor tun nask, tu plor e le mond joy.
Ke tu viv tal ke, lor tun mort, le mond plor e tu joy.

Google Wave Ondifas

Google Wave es kunlaborajo per elektronika mesaji simila ad "email" o "chatting". Per Google Wave on povas komunikar instantale kun multa partopreneri samatempe, adjuntar komputor-arkivi, imaji, ed inter-retala ligili. En Google Wave la komunikaji nomesas "wave", Angla lingua vorto qua signifikas ondo. Me komencis explorar la ondi di Google kelka dii ante nun depos samideano antosullivan invitis me membreskar ol. La Google Ondo semblas esar utila e interesiva komunikilo qua certe kreskos e havos multa aplikaji. Adavane, Google Ondi!

La Usana Labor-festo

Por la majoritato dil usani, la unesma lundio di septembro signifikas la fino di somero, paradi, e la komenco di nova yaro en skoli. Ma historiale, la dio establesis por honorizar la ordinara laboristo e la laboristala unioni qui reprezentas multa de li. Tamen, a preske 15 milion usani qui esas ne-employata, ta semano-fino forsan esis ulo altra kam festala e sen-anxioza tempo.

La usana laboreyo experiencabis multa chanji depos la unesma oficala celebrado ye sept. 5, 1882 en la urbo Nova York. Multa de la kompensaji e protektaji juata da hodiala laboreri povas direte atribuata al desfacila esforci dal antea generacioni di laboristi. La nuna ekonomiala des-kreskado pozas en danjero multa de tala long-duranta tradicioni e principi. En la proxima futuro la Usa afrontas multa defiaji. Por exemplo, quale provizar labori al chomanti, risanigar la usana ekonomio, e trovar metodi provizar salarii e kompensaji qui entratenus la employati e quin la employisti povas sustenar.

Porko-gripo ed influenzo H1N1

Porko-gripo esas influenzo efektigita da rasi di tre kontagiema akuta respirala virusi qui kustumale infektas porki ed ofte efektigas lia morto. On trovas porko-gripo en Usa, Mexikia, Kanada, Sud-Amerika, Unionita Rejio, Suedia, Italia, Kenia, Chinia, Taiwan, Japonia, ed altra regioni di est-Azia.

Kontagiado di la viruso de porki a homi ne eventas tre ofte. Kande lo eventas, la viruso ne sempre produktas influenzo en homi. Nur kinadek tala kontagii raportesis depos la yardeko 1950. Konsumar porko ne riskas infekto. Esas rare ke tala rasi virusala pasas de homo a homo. En homi la simptomi similesas ta di influenzo generala, nome fremisi pro koldeso, febro, doloranta guturo o muskuli, kap-doloro, tuso, e feblesko.

La recenta erupto di influenzo en la yaro 2009 en homi es pro semblante virulenta nova raso di influenzo A viruso (H1N1) produktita da specala mixuro de un raso di homala influenzo-viruso, un raso di ucelala viruso, ed du diferanta rasi di porkala viruso. La origino di ta nova raso ne savesas, e la Mondala Organizuro pri Saneso di Animali raportas ke til nun on ne trovabas ta raso en porki. Ol pasas de homo a homo kun evidenta facileso, habileso atribuita a til nun ne-identifikita mutaco. Ta 2009 H1N1 viruso efektigas en homi la normala simptomi di influenzo, quale febro, tuso, e kap-doloro.

Desiderata

"Desiderata"*

Irez tranquile, meze la ne-tranquileso e la hasto; memorez, esas paco, ye la silenco.

Segun quante posibla, sen cedar, inter-relatez amike kun omna homi.

Vua vereson, quiete e klare proklamez; ed askoltez la vereso dil altri, mem ol-ta dil stulti e dil ne-savanti; anke li havas propra historio.

Evitez la homi perturbata ed atakema; li molestos vua mento.

Se vu komparos vu ad altri, vu povos divenar pretendem o bitra, nam esos sempre ulu superiora od inferiora a vu.

Juez vua vinki, same kam vua luktado. Restez interesata pri vua propra kariero, irgequante humil ol esez; ol esas vua reala posedajo alonge la hazardi dil tempo.

Esez prudenta pri vua aferi; nam la mondo esas plena de trompaji; ma ne lasez to blindigar vu. Vertuo sempre existos, plura homi penas pro alta ideali; e, omnaparte, vivo esas plena de heroeso.

Esez vu ipsa. Precipue, ne fingez afeciono, nek esez cinika pri amo; mem avan arideso e des-iluziono, ol esas tam duriva kam la herbo.

Aceptez jentile la konsili dil evozi, ma esez komprenema pri l'impulsi novigante dil yuneso.

Nutrez la forto dil spirito, por shildizar vu, ye subita des-fortuno. Ma ne ditresigesez pro tenebroz imaginaji; plura timi naskas ek fatigo e solitareso.

Ultre sanigiva diciplino esez jentila pri vu ipsa. Same kam la steli e l'arbori, vu esas filio dil universo, vu yurizesas esar hike ed esez lo klara o ne por vu, sen-dube l'universo duros plenigar sua destineso.

Pro to, paceskez pri Deo, irgequa vu konceptez Lu. Irgequa esez vua penadi ed aspiri, meze la bruisoza konfuzeso di la vivo, konservez paco en vua anmo.

Malgre la falsaji, la bitresi, la trompaji, la mondo esas bela.

Esez prudenta ed esforcez esar felica.

(Da Max Ehrman (1872-1945), segun Parsifal, ek la sam-noma situo, tradukita da H.Sa).

* Desideratum (subst. Latina) pluralo, "desiderata", ulo bezonata o dezirinda.

Ne Stacez Ploranta Apud Mea Tombo

Ne stacez ploranta apud mea tombo,
me ne esas ibe nek dormas en olu.
Me esas en mili de suflanta venti,
me esas nivofloketi lente falanta,
me esas autunala e dolca pluvo,
me esas la fertila agri frumenta.
Me esas en la silenco di la matino,
me esas en la cielo kun uceli fluganta,
me esas la brilo di la steli noktala,
me esas en la burjoni floreskanta,
me esas en la chambro silencoza,
Me esas en la pipianta uceleti,
me esas en irga kozo charmiva,
Ne stacez e plorez apud mea tombo,
me ne esas ibe. Me ne mortis.

(Tradukuro da B. Y. Takata)

Poezio

VELKITA FOLII

La rozi ye lia branchi velkis,
la blanka lilii ye lia branchi erektita
anke velkis,
e la iracigita vento arachis lia folii,
arachis lia parfumizita folii
quin me ne plus vidos.

Pose altra rozin ed altra gardenin
kun blanka lilii ye lia branchi erektita
me vidis floresar(1);
ma mea fatigita okuli pro plorado,
vice lakrimin li gutifis,
li gutifis bitra bilo...

Rosalía de Castro.

(1) Verbo propozita da A. Juste, di qua signifiko esas evidenta.

(Tradukuro da Fernando Tejón)

Quale diferas religio e filozofio?

Q: Quale diferas religio e filozofio?
R: Filozofio konsistas ek (fasko de) questioni, quin onu ne povus respondar kun satisfaco. Religio konsistas ek (buketo de) respondaji quin nulu darfas questionar.

Tradukuro da Sioro Takata:
Filozofio konsistas ek fasko de questioni quin onu jame* povas atestar pri la respondaji rafinite par'laborita. ---- od ---

Filozofio konsistas ek fasko de questioni, quin onu ne povus respondar en sua propra e kurta vivo.

Religio konsistas ek buketo de respondaji ma preske velkanta quin nulu darfas questionar.

Q: What's the difference between philosophy and religion?
A: Philosophy is a bunch of questions that may never be answered. Religion is a bunch of answers that may never be questioned.

Etimologio dil vorto "junglo"

En la grupo posta_Mundi on trovas interesiva diskuto pri vorti: bosko, foresto, silvo, junglo, e. c. Hike me nur komentas pri la vorto junglo, qua venas del vorto "jungle" del angla ed franca lingui. Segun Webster's Collegiate Dictionary (5ma edituro), lua origino es de la Hindi linguo, ed ta vorto havas origino en "jangala" de la Sanskrit. Tale, on trovas exemplo di vorto de la Hindi/Sanskrit linguo en la linguo internaciona Ido.

Dek Maxim Parolata Lingui di la Mondo

Yen la nuna dek maxim parolata lingui di la mondo segun ula blogo*:

10. La Franca: 129 milion paroleri
Cirkume 129 milion homi parolas la Franca linguo en multa landi inkluzante Francia, Belgia, Suisia, Kanada, Rwanda, Kamerun, Hayti, e.c. Ol esas un ek la sis fonto lingui di Ido. Dicez "Bonjour" por salutar ulu per la Franca.

9. La Malayo-Indoneziana: 159 milion paroleri
La Malaya linguo havas plura dialekti, ed la maxim populara ek ti esas la Indoneziana. Ma omna dialekti esas fondita sur un radiko-linguo. Do ol esas la nonesma maxim parolata linguo en la mondo. Dicez "Selamat pagi" por salutar ulu per ita linguo.

8. La Portugalana: 191 milion paroleri
Kun 191 milion paroleri en Portugal, Brazilia (ube ol esas oficala linguo), Makao, Angola, Venezuela, ed Mozambik, la Portugalana es multe difuzita en la mondo, ed anke en kelka loki en India quale Goa, Diu-Daman, e. c. Ol influis regional lingui ibe. Por salutar ulu per ita linguo dicez "Bom dia".

7. La Bangla linguo: 211 milion paroleri
En Bangladesh, lando kun plu kam 120 milion homi, preske la tota populo parolas la Bangla linguo. Anke Bangladesh esas cirkondata da India, ube en la stato West Bengal ita linguo precipue parolesas. En ita linguo on salutas ulu per dicar "Ai Dje!".

6. La Araba: 246 milion paroleri
Un ek la maxim anciena lingui dil mondo, la Araba linguo es parolata en la Proxima-Oriento: Saudi Arabia, Kuwait, Irak, Siria, Jordania, Libano, ed Egiptia. Pluse, pro ke ol esas la linguo dil korano, milioni de islamani en altra landi anke povas komunikar per ol. En la yaro 1974 ita linguo divenis la sisesma oficala linguo dil Unionita Nacioni. Dicez "Al salam alaikum" por salutar ulu per la Araba linguo.

5. La Rusa: 277 milion paroleri
Un ek la sis oficala linguo dil Unionita Nacioni, la Rusa linguo es parolata ne nur en Rusia, ma anke en Belarus, Kazakhstan, ed la Usa, e.c. Anke la Rusa es fonto linguo di Ido. Salutez ulu per dicar "Zdravstvuite!".

4. La Hispana linguo: 392 milion paroleri
On parolas la Hispana en preske omna Central o Sud-Amerikana landi, alonge Hispania, Kuba, ed la Usa. Ol anke es un ek la fonto lingui di Ido. Dicez "Ola!" (Hola) por salutar ulu per la Hispana.

3. La Hindustani: 497 milion paroleri
La Hindustani esas la precipua linguo di la turbegatra populo di India. Ol inkluzas granda nombra dialekti di quin la maxim parolata es Hindi qua es ofical linguo di la guvernerio. La Hindi es docata en licei. La Hindustani divenabas difuzata omna-parte en India precipue pro la populareso di filmi en ita linguo. Salutez ulu uzante Hindustani per "Kaise ho?".

2. La Angla: 508 milion paroleri
La Angla ne esas la maxim parolata linguo di la mondo. Tamen ol esas oficala linguo di plu multa nacioni kam irg altra linguo. Lua paroleri venas de preske omna parti di la mondo, inkluzante Kanada, Usa, Anglia, Zimbabwe, Sud-Afrika, India, Hong Kong, Australia, ed Nov-Zelando. On salutas per "Hello" en la Angla.

1. La Mandarin: plu kam un miliard paroleri
Ne esas tanta surprizo ke la maxim parolata linguo trovesas en la maxim populoza lando, Chinia. Ta linguo ne esas facile lernebla. Tamen, se un miliard homi povas lernar ol, vi anke povus. En la Mandarin on salutas per "Ni hao!".

--*--
blogo: inter-retala diario

La Peskero ed la fisheto

Fablo da Aesop

Olim peskero, pos peskir dum la tota dio, kaptis un fisheto.
"Me pregas vu Sioro, liberigez me," dicis la fisheto, "Me esas tro mikra por manjesar nun. Se vu lasus me aden la rivero, me balde grandeskos por vua saporoza repasto."
"No, no, mea fisheto", respondis la peskero, "Me nun havas tu. Ma future me ne povus kaptar tu. Nam onu dicas ke ...
Mikra kozo en manuo esas plu valoroza kam to granda en expekto."

Apologo tradukita da me kun korektigo da Sioro Bebson Y. Takata

Explozo di Urbegi en la Proxima Futuro

En la yaro 1800, nur 3% de la mondala populo habitis en urbi. Cayare, plu kam 50% de la 6,6 miliardi de homi en la tota mondo esas urbani. La Unionita Nacioni predicas ke adminime 23 urbi, multa de li en la developanta parti di la mondo, atingos populi plu kam 10 milioni til la yaro 2015. Quanta populon atingos la maxim granda de ta urbi? Cirkume 40 milion homi. Fakte, la urbo Tokio ed lua suburbi ja havas 35 milion habitanti -- plu kam la tota populo di la Kanada. Segun la Unionita Nacioni, malgre la kreskigo di tal urbegi, la maxim multa personi en la mondo habitos urbeti kun 500000 individui admaxime.

Sudan

La Sudan, olim nomesis Nubia, es la maxim granda naciono en Afrika. Du civitanal militi ed la recenta regional violento en west-centrala Darfur decimacabas la infra-strukturo di Sudan dum la pasinta 50 yari. Pos 1956 kande Sudan ganis sua nedependo, la Sudanani experiencabis min kam 10 yari di paco.

Segun ul aproximaji esas desplasizita plu kam sis milioni de populo - inter od exter Sudan - pro la duesma civitanal milito qua eruptis dum la yari 1980. En 2004 vaste difuzita violento eruptis en Darfur. Konseque cirkum 2,5 milioni de populo raportesis desplasizar inter Sudan.

La Sudan interjacas Egiptia ye la nordo, Kenia ed Uganda ye la sudo, Etiopia ed la Reda Maro ye esto, ed Chad ye la westo. Ulasence ol esas bordo inter la proxima-oriento ed Afrika. Islama Arabi habitas precipue la nordo, dum ke la suda regioni populizesas da animisti ed kristana Afrikani. La fluvio Nilo komencas en la chefurbo Khartoum ed fluas vers la nordo tra Egiptia aden la Mediteranea maro. Plu kam 40 milioni de populo habitas la lando qua esas aproxime quarimo de la tota areo di Usa. Aproxime 140 etnala grupi ed preske la sama nombro di lingui existas ibe.

La Sudan dotesas per minerala oleo (petrolo), metali, ed minerali. En 1999 ol komencis exportacar kruda petrolo. Danke en parto a la petrolo-revenuo, Sudan raportis ke la ekonomio kreskis ye 10 procento po yaro. Ma preske 80 procento de la naciono dependas ye la tenua agrokultiva industrio por entratenar su. Pro civitanala tumulti, mala vetero, ed febla agrokultival preci ye la mondo-merkato, plu multa di la societo restas en povreso. Plu kam duimo de la populo esas iliterata.

Por plusa informo vizitez la wikipedia artiklo pri Sudan: http://io.wikipedia.org/wiki/Sudan